Chỉ số IQ trung bình của con người là bao nhiêu?

Một trang web kiểm tra IQ trực tuyến có trụ sở tại Phần Lan từng công bố thống kê kết quả test IQ trên toàn thế giới năm 2022, trong đó người Việt Nam xếp thứ 9. Tuy nhiên, đây chỉ là số liệu từ những người tự nguyện làm bài online, nên không đại diện cho toàn bộ dân số. Vậy chỉ số IQ trung bình của con người thực sự là bao nhiêu và điểm IQ được tính như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết sau.

Chỉ số IQ là gì?

Chỉ số IQ (Intelligence Quotient), hay chỉ số thông minh, là thước đo khả năng suy luận và giải quyết vấn đề của một người, được xác định qua các bài kiểm tra chuyên biệt. Điểm IQ cao thường cho thấy người đó tư duy nhanh nhạy và suy luận tốt hơn mức trung bình, và ngược lại. Bạn có thể đọc chi tiết hơn trong bài IQ là gì?.

Theo cách các bài test hiện đại được chuẩn hóa, khoảng 68% dân số có IQ trong khoảng 85–115, được xem là mức trung bình của người bình thường.

IQ dưới 70 có thể là một dấu hiệu của khuyết tật trí tuệ, nhưng việc chẩn đoán cần đánh giá toàn diện của chuyên gia (bao gồm cả khả năng thích ứng trong sinh hoạt hằng ngày), không thể chỉ dựa vào một con số. Ở chiều ngược lại, IQ từ 130 trở lên được xem là rất cao, còn những mức trên 145–160 rất hiếm và thường được gọi là “thiên tài”. Nhà khoa học Albert Einstein thường được ước đoán có IQ khoảng 160, dù thực tế ông chưa từng làm bài test IQ nào – con số này chỉ là phỏng đoán.

IQ có thể dự đoán phần nào kết quả học tập, nhưng các chuyên gia cho rằng nó không quyết định hoàn toàn thành công trong cuộc sống. Để thành công, bạn cần nhiều yếu tố khác ngoài trí thông minh, chẳng hạn chỉ số EQ, sự kiên trì và các kỹ năng mềm. Thực tế có nhiều người IQ rất cao nhưng chưa đạt được thành tựu lớn, trong khi không ít người IQ trung bình lại thành công vượt trội.

Chỉ số IQ trung bình là bao nhiêu?

Đo lường IQ là chủ đề được quan tâm và tranh luận trong tâm lý học, giáo dục ngay từ khi xuất hiện. Đến nay, test IQ vẫn là một trong những loại trắc nghiệm tâm lý được sử dụng rộng rãi nhất, và các nhà nghiên cứu không ngừng cải tiến cách chấm điểm để kết quả chính xác hơn.

Để hiểu IQ trung bình, trước hết cần biết cách tính điểm IQ. Các bài test có thể dùng những hệ thống điểm khác nhau, nhưng ở hầu hết bài test hiện đại, điểm trung bình được đặt là 100 và độ lệch chuẩn là 15, sao cho điểm số tuân theo phân phối chuẩn (đường cong hình chuông). Nói cách khác, theo định nghĩa, IQ trung bình của con người chính là 100. Theo phân phối này:

• Khoảng 68% người có điểm nằm trong một độ lệch chuẩn quanh mức trung bình, tức từ 85 đến 115 (cộng hoặc trừ 15 điểm).
• Khoảng 95% người có điểm nằm trong hai độ lệch chuẩn, tức từ 70 đến 130.
• Chỉ một phần nhỏ dân số (mỗi phía khoảng 2%) có IQ rất thấp dưới 70 hoặc rất cao trên 130.

Người có IQ dưới 70 có thể gặp khó khăn trong học tập và phát triển, cần được hỗ trợ phù hợp. Người có IQ rất cao thường có lợi thế trong học tập, nhưng điều đó không đảm bảo thành công trong cuộc sống.

Cách đo lường trí thông minh

Các bài test IQ được thiết kế để đo khả năng suy luận và giải quyết vấn đề – gọi là trí tuệ linh hoạt (fluid intelligence), cũng như kiến thức và kỹ năng tích lũy qua học tập – gọi là trí tuệ kết tinh (crystallized intelligence).

Trí tuệ linh hoạt ít phụ thuộc vào kiến thức, kinh nghiệm và có xu hướng giảm dần ở tuổi trưởng thành muộn. Trong khi đó, trí tuệ kết tinh là tổng hợp kiến thức, kinh nghiệm tích lũy qua học tập và thường tăng dần theo tuổi.

Các bài test IQ chuẩn hóa thường do chuyên gia tâm lý được đào tạo thực hiện. Có nhiều loại khác nhau, nhưng phần lớn gồm các bài kiểm tra nhỏ về toán học, ngôn ngữ, trí nhớ, suy luận và tốc độ xử lý thông tin. Điểm của các phần này được tổng hợp thành điểm IQ chung. Một số bài test IQ phổ biến hiện nay gồm:

• Thang đo trí tuệ Wechsler dành cho người lớn (WAIS)
• Thang đo trí tuệ Wechsler dành cho trẻ em (WISC)
• Thang đo trí tuệ Stanford-Binet
• Bộ đánh giá Kaufman dành cho trẻ em (KABC)
• Hệ thống đánh giá nhận thức (CAS)
• Thang đo năng lực phân biệt (DAS)
• Bộ test năng lực nhận thức Woodcock-Johnson

Những yếu tố ảnh hưởng đến trí thông minh

Từ khi test IQ ra đời, các nhà tâm lý học đã tranh luận về những yếu tố ảnh hưởng đến trí thông minh, bao gồm cả mối liên hệ giữa IQ và chủng tộc. Một số nghiên cứu ghi nhận chênh lệch điểm IQ trung bình giữa các nhóm, nhưng quan điểm khoa học chính thống cho rằng chênh lệch này chủ yếu bắt nguồn từ môi trường, giáo dục và điều kiện sống chứ không phải do chủng tộc.

Cuốn sách The Bell Curve (1994) từng gây tranh cãi lớn khi cho rằng di truyền nhiều khả năng góp phần đáng kể vào khác biệt IQ giữa các nhóm chủng tộc. Sau đó, một nhóm chuyên gia của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ đã xem xét vấn đề và không tìm thấy bằng chứng trực tiếp nào ủng hộ cách giải thích này.

Nhìn chung, nghiên cứu cho thấy cả di truyền và môi trường đều góp phần hình thành trí thông minh của mỗi người. Các yếu tố môi trường quan trọng gồm trình độ học vấn, dinh dưỡng, sức khỏe, điều kiện kinh tế – xã hội và sự kích thích trí tuệ từ gia đình. Đó cũng là lý do điểm IQ trung bình trên thế giới đã tăng dần qua nhiều thập kỷ (hiệu ứng Flynn). Nếu muốn cải thiện khả năng tư duy, bạn có thể tham khảo những cách tăng IQ.

IQ khác nhau giữa các quốc gia

Một số nghiên cứu đã ước tính IQ trung bình của từng quốc gia và ghi nhận có sự chênh lệch. Tuy nhiên, các nghiên cứu này còn nhiều hạn chế và chủ yếu chỉ đưa ra con số ước tính. Những khác biệt này có thể liên quan đến các yếu tố môi trường như điều kiện kinh tế – xã hội, tỷ lệ biết chữ, trình độ giáo dục và tuổi thọ.

Theo ước tính của Richard Lynn và Tatu Vanhanen, Hồng Kông có IQ trung bình cao nhất (108), còn Guinea Xích Đạo thấp nhất (59); các nước như Mỹ, Anh và Ý ở quanh mức 98–102. Dù vậy, các bảng số liệu này bị nhiều nhà khoa học phê phán về phương pháp (mẫu nhỏ, không đại diện, có nước phải ước đoán), vì thế chỉ nên xem để tham khảo. Về con số của Việt Nam, bạn có thể đọc bài chỉ số IQ trung bình của người Việt Nam.

IQ khác nhau giữa nam và nữ

Nhiều năm qua, một số nhà nghiên cứu cho rằng có sự khác biệt về IQ trung bình giữa nam và nữ, trong khi số khác khẳng định không có khác biệt đáng kể giữa hai giới.

Một nghiên cứu cho thấy dù IQ trung bình của nam và nữ không khác nhau, điểm IQ của nam giới có xu hướng phân tán rộng hơn.

Các nghiên cứu cũng ghi nhận một số khác biệt nhỏ giữa hai giới ở các nhiệm vụ ngôn ngữ và không gian, nhưng những chênh lệch này không chỉ do yếu tố sinh học mà còn chịu ảnh hưởng của văn hóa, kinh nghiệm và giáo dục.

Kết luận

Theo cách các bài test hiện đại được thiết kế, IQ trung bình của con người là 100 và phần lớn chúng ta nằm trong khoảng 85–115. Điểm IQ chỉ phản ánh một phần năng lực tư duy và chịu ảnh hưởng đáng kể của môi trường, giáo dục; thành công còn phụ thuộc vào EQ, sự chăm chỉ và nhiều yếu tố khác. Bạn có thể làm thử bài test IQ miễn phí để xem điểm của mình so với mức trung bình.