Leadership là gì? Khả năng lãnh đạo và những phẩm chất cốt lõi

Những nhà lãnh đạo thành công thường được cho là có trí tuệ và trí thông minh xã hội cao, sẵn sàng đón nhận thay đổi, có những nguồn lực bên trong như khả năng tự nhận thức, làm chủ bản thân, và trên hết là biết tập trung vào những điều thực sự đáng quan tâm. Đây cũng là những kỹ năng mà nhiều người mong muốn có được. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu kỹ hơn về khả năng lãnh đạo (leadership).

Warren Bennis, một trong những người tiên phong trong nghiên cứu về lãnh đạo, từng nói: “Lãnh đạo là khả năng biến tầm nhìn thành hiện thực.” Nói chung, trách nhiệm của nhà lãnh đạo là xây dựng tầm nhìn cho con người và tổ chức mà họ dẫn dắt, truyền đạt rõ ràng các ưu tiên tới mọi người và truyền cảm hứng để họ cam kết thực hiện những mục tiêu đó.

Khả năng lãnh đạo không phụ thuộc vào chức danh. Người lãnh đạo có thể xuất hiện ở bất kỳ cấp bậc nào, miễn là họ thúc đẩy được những người cùng làm việc hướng tới một mục tiêu chung. Hiện chưa có bài kiểm tra nào đo chính xác khả năng lãnh đạo; những công cụ như test DISC chỉ giúp bạn hiểu phong cách hành vi của mình để phát huy điểm mạnh khi dẫn dắt người khác.

Phẩm chất của những nhà lãnh đạo giỏi

Những nhà lãnh đạo hiệu quả thường có chung một số đặc điểm tính cách then chốt như hòa đồng, có tham vọng và giàu trí tò mò – những đặc điểm có thể còn liên quan đến vai trò lãnh đạo nhiều hơn cả chỉ số IQ hay EQ. Di truyền dường như có ảnh hưởng đến khả năng lãnh đạo thông qua các đặc điểm tính cách, nhưng những yếu tố môi trường như giáo dục và cơ hội cũng đóng vai trò quan trọng.

Xem thêm: IQ hay EQ quan trọng hơn? · Phẩm chất của người lãnh đạo giỏi

Lãnh đạo bẩm sinh hay do rèn luyện?

Một số nhà nghiên cứu ước tính khả năng lãnh đạo khoảng một phần ba là bẩm sinh và hai phần ba là do rèn luyện mà có. Một số đặc điểm bẩm sinh như hướng ngoại, quyết đoán, đồng cảm và trí thông minh xã hội là yếu tố quan trọng của khả năng lãnh đạo, nhưng đào tạo, giáo dục, phát triển bản thân và kinh nghiệm cũng quan trọng không kém.

Nhà lãnh đạo giỏi truyền cảm hứng như thế nào?

Nhà lãnh đạo không thể chỉ tập trung vào nhiệm vụ và chiến lược; họ còn phải quan tâm đến các mối quan hệ và tinh thần của tập thể. Một trong những cách hiệu quả nhất là xây dựng văn hóa biết ơn: khen ngợi và cảm ơn đồng nghiệp vì công việc họ làm và những ý tưởng họ đóng góp. Nghiên cứu cho thấy trong môi trường như vậy, nhân viên làm việc hiệu quả hơn và đối xử với khách hàng chu đáo hơn.

Trở thành nhà lãnh đạo giỏi hơn

Những nhà lãnh đạo kém năng lực hoặc thiếu trách nhiệm có thể nhấn chìm cả một tổ chức, và những người ở vị trí quyền lực thường mắc những sai lầm, cạm bẫy giống nhau. Theo một số khảo sát về các công ty lớn, gần 40% trường hợp giám đốc điều hành (CEO) bị buộc thôi việc có nguyên nhân từ vi phạm đạo đức như gian lận hay tham nhũng. Khi đặt tham vọng cá nhân lên trên đạo đức hoặc bất chấp thực tế, nhà lãnh đạo đẩy cả bản thân lẫn tổ chức vào tình thế nguy hiểm. Theo các chuyên gia, cách phòng tránh là xây dựng văn hóa cởi mở, minh bạch.

Các nhà lãnh đạo thường mắc sai lầm nào nhất?

Nắm quyền lực có thể khiến con người quá tự tin vào năng lực và khả năng phán đoán của mình, dẫn tới chấp nhận rủi ro một cách thiếu trách nhiệm. Thêm vào đó, ở nhiều tổ chức, ít ai cảm thấy được khuyến khích lên tiếng phản biện quyết định của lãnh đạo. Sự kết hợp này thường được nhắc đến trong các phân tích về những tổ chức thất bại. Các chuyên gia quản trị khuyên nhà lãnh đạo nên chủ động tìm kiếm ý kiến phản biện, từ bên trong tổ chức hoặc từ bên thứ ba, và xem xét những phản hồi đó một cách khách quan.

Làm sao để tạo ra môi trường làm việc lành mạnh?

Nhiều khảo sát cho thấy chỉ một tỷ lệ nhỏ nhân viên cảm thấy đủ tự tin để nói ra những lo ngại của mình. Những tổ chức khuyến khích “tiếng nói của nhân viên” – những góp ý mang tính xây dựng dù có thể gây khó chịu – thường ít sai sót hơn và giữ chân nhân viên tốt hơn. Nhà lãnh đạo có thể nuôi dưỡng văn hóa này bằng cách cởi mở với quan điểm khác biệt và áp dụng những thói quen như phát biểu sau cùng trong cuộc họp thay vì nói trước.

Phát triển con người là mục tiêu dài hạn

Hầu như quyết định nào đáng giá cũng đòi hỏi cân nhắc giữa rủi ro và lợi ích. Nếu mọi thứ đều chắc chắn, ta đã chẳng cần ai phải dùng đến khả năng phán đoán. Sai lầm là điều không thể tránh khỏi. Điều ta nên kỳ vọng ở nhân viên là họ học được từ sai lầm, chứ không phải họ không bao giờ mắc lỗi. Người quản lý cần quan tâm đến sự trưởng thành lâu dài của từng thành viên trong đội ngũ, để khi họ tích lũy kinh nghiệm, thành công ngày càng nhiều hơn thất bại.

Tư duy phát triển dài hạn này là một phần cốt lõi của lãnh đạo bền vững. Mỗi thành viên cần hiểu rằng vai trò của mình trong nhóm sẽ lớn dần cùng sự phát triển của tập thể, và sự phát triển đó gắn liền với chính những đóng góp của họ. Đặc biệt, họ cần thấy người lãnh đạo là người quan tâm và hỗ trợ nhiều nhất cho sự phát triển của mình. Chỉ có sự quan tâm của bộ phận nhân sự hay những người không trực tiếp điều hành là chưa đủ; dù hỗ trợ tốt đến đâu về mặt chuyên môn, họ cũng không thể thay thế sự quan tâm của người quản lý trực tiếp.

Lãnh đạo không phải là thao túng

Những điều đơn giản này thường bị bỏ qua. Trong thực tế, không ít nhà quản lý chỉ bắt chước những biểu hiện bề ngoài của đồng nghiệp hay cấp trên thành công, mà không thực sự tìm cách thu hút sự tham gia tích cực của nhân viên bằng cách chỉ cho họ thấy mỗi người có thể góp phần thế nào vào nhiệm vụ chung.

Những nhà quản lý này áp dụng lối tiếp cận của một kiểu người bán hàng nhất định. Ở nhiều công ty, bộ phận tài chính, sản xuất hay nghiên cứu thường e ngại việc đưa “cách tiếp cận bán hàng” vào quản lý. Lý do có thể không được nói thẳng, nhưng chắc chắn liên quan đến bầu không khí lừa gạt, thao túng xung quanh một số hoạt động quảng cáo, tiếp thị và bán hàng: có những người sẵn sàng tìm và khai thác điểm yếu của khách hàng để chốt đơn, dù biết khách có thể sẽ hối hận.

Các mánh khóe tâm lý và xã hội có thể thuyết phục người khác làm theo ý bạn, nhưng chúng không phù hợp để xây dựng mối quan hệ giữa con người với nhau. Như mọi người bán hàng chân chính đều biết, một giao dịch tốt phải mang lại lợi ích cho cả người mua lẫn người bán: tìm hiểu nhu cầu của khách hàng, đảm bảo mình thực sự hiểu họ và cung cấp sản phẩm đáp ứng đúng nhu cầu đó. Được rèn luyện theo cách tiếp cận này, một người bán hàng hoàn toàn có thể trở thành nhà quản lý xuất sắc, vì họ áp dụng chính những nguyên tắc ấy trong cách đối xử với nhân viên.

Ngược lại, kẻ thao túng khéo miệng, tự hào vì “qua mặt” được khách hàng bằng cách đánh vào sự sĩ diện hay tham vọng của họ, khi trở thành nhà quản lý cũng dễ mang thái độ coi thường ấy với nhân viên. Nếu người đó chỉ lợi dụng động cơ và nhu cầu của nhân viên để điều khiển họ, sớm muộn mọi người cũng nhận ra mình đang bị “dắt mũi”, và lòng trung thành, sự tin tưởng – những yếu tố thiết yếu của lãnh đạo hiệu quả – sẽ dần mất đi.

Kết luận

Suy cho cùng, nhà lãnh đạo cần dùng kỹ năng và sự thấu hiểu con người giống như một nhạc trưởng: giúp từng cá nhân tìm thấy niềm vui và sự gắn bó trong công việc chung, để họ muốn ở lại và cống hiến. Không có mánh khóe hay vẻ hào nhoáng bề ngoài nào làm thay được điều đó.

Lãnh đạo cũng không chỉ là “hiểu người”, “đối xử tốt với mọi người” hay “không gây áp lực”. Dân chủ đôi khi bị hiểu nhầm là không cần phân cấp quyền hạn, ai cũng có thể tự làm sếp của mình – điều đó là phi thực tế, nhất là trong kinh doanh. Nhưng lãnh đạo có thể dân chủ theo nghĩa tạo cơ hội phát triển tối đa cho mỗi người mà không dẫn tới hỗn loạn. Việc phân định rõ vai trò, chức năng – trong đó có vị trí của người lãnh đạo – luôn là nền tảng để mỗi người phát huy hết khả năng. Nhiệm vụ của nhà lãnh đạo là giúp từng thành viên hiểu rõ vai trò của mình, từ đó đáp ứng được những động lực và mối quan tâm chính của họ.

Nếu muốn hiểu rõ phong cách làm việc và cách mình tương tác với người khác, bạn có thể làm bài test DISC miễn phí để có thêm gợi ý phát triển kỹ năng lãnh đạo.