Dấu hiệu trẻ kém thông minh và cách cha mẹ hỗ trợ con phát triển

Khi sinh con, ai cũng mong con mình thông minh, kháu khỉnh, nhưng không phải lúc nào mọi việc cũng diễn ra như mong đợi. Khi con có những dấu hiệu trẻ kém thông minh hay chậm phát triển, cha mẹ nào cũng lo lắng, loay hoay và bất an về tương lai của con. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu 5 dấu hiệu cần để ý và những cách cha mẹ có thể làm để hỗ trợ con.

Điều quan trọng cần nhớ: những dấu hiệu dưới đây có thể do rất nhiều nguyên nhân khác nhau (thính lực, thị lực, sức khỏe, môi trường…) và không đồng nghĩa với việc trẻ kém thông minh. Chỉ bác sĩ và chuyên gia về phát triển trẻ em mới có thể đánh giá chính xác tình trạng của bé.

1. 5 dấu hiệu trẻ kém thông minh cha mẹ nên để ý

1.1. Bé gặp khó khăn khi bú ở giai đoạn sơ sinh

Bé bú mẹ khó khăn, không biết mút sữa hay thường xuyên nôn trớ là một dấu hiệu cha mẹ nên để ý, vì đôi khi nó có liên quan đến sự phát triển thần kinh của bé.

Tuy nhiên, đây chỉ là một dấu hiệu có thể liên quan chứ không thể khẳng định chắc chắn. Rất nhiều trường hợp bé bú khó là do những nguyên nhân thông thường khác như dính thắng lưỡi, trào ngược hay tư thế bú chưa đúng. Nếu bé bú kém kéo dài, cha mẹ nên đưa bé đến bác sĩ nhi khoa để được kiểm tra.

1.2. Bé chậm biết cười

Thông thường, bé bắt đầu biết mỉm cười đáp lại người lớn khi được khoảng 2 tháng tuổi và cười thành tiếng vào khoảng 4 tháng tuổi, nhất là khi được trêu đùa. Nếu bé đã 6 tháng tuổi mà vẫn hiếm khi cười hay phản ứng khi được chơi cùng, cha mẹ nên đưa bé đi khám để tìm hiểu nguyên nhân.

1.3. Bé đạt các mốc phát triển chậm hơn các bạn

Đây là một trong những biểu hiện dễ nhận biết nhất. Bé biết nói, biết đi, biết giao tiếp và diễn đạt rất muộn, thậm chí nói không mạch lạc so với các bạn cùng tuổi.

Ví dụ, phần lớn trẻ bập bẹ “ba ba”, “ma ma” vào khoảng 6–9 tháng tuổi, nói được những từ đầu tiên vào khoảng 12 tháng, và đến 2–3 tuổi đã có thể nói câu ngắn để diễn đạt mong muốn của mình. Bé chậm hơn các mốc trung bình này một chút vẫn là bình thường, nhưng nếu chậm hơn nhiều thì có thể trở thành trở ngại lớn cho bé, và cha mẹ nên tìm đến chuyên gia sớm. Bạn có thể tham khảo thêm bài cách dạy trẻ chậm nói.

1.4. Khả năng giao tiếp kém

Bé gặp khó khăn khi dùng từ ngữ để diễn đạt mong muốn, không thích vận động và ngủ nhiều bất thường. Bé ít quan tâm đến những gì diễn ra xung quanh và ít bộc lộ cảm xúc hơn các bạn cùng tuổi.

1.5. Khả năng tập trung kém

Bé phản ứng chậm và thường thờ ơ với mọi thứ xung quanh, kể cả với những món đồ yêu thích cũng nhanh chán. Bé không chú ý vào bạn khi bạn nói chuyện mà dễ bị phân tâm, lờ đi những gì bạn đang nói.

2. Cha mẹ nên làm gì khi bé có dấu hiệu kém thông minh?

Trước hết, cha mẹ cần bình tĩnh. Thay vì lo buồn, hãy tìm những hướng giải quyết tích cực cho con. Tình trạng chậm phát triển ở trẻ có nhiều mức độ khác nhau, và trong nhiều trường hợp, nếu được phát hiện và can thiệp sớm, trẻ vẫn có thể tiến bộ rõ rệt.

Việc đầu tiên là đưa con đi khám để xác định chính xác tình trạng và mức độ phát triển của bé. Khi cần, hãy tìm đến bác sĩ nhi khoa, chuyên gia tâm lý hoặc chuyên gia can thiệp sớm có chuyên môn để được hỗ trợ những việc mà cha mẹ không thể tự làm.

Sau đó, tùy theo nguyên nhân và mức độ, cha mẹ có thể đồng hành cùng con bằng những cách sau:

• Chăm sóc dinh dưỡng hợp lý: bé đang trong giai đoạn phát triển nên cần được cung cấp đủ dưỡng chất cho não bộ, trong đó có các axit béo omega-3 (như DHA) có trong cá và một số thực phẩm khác. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi cho bé dùng bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào.
• Hạn chế thiết bị điện tử: cho con tiếp xúc quá nhiều với điện thoại, máy tính bảng hay trò chơi điện tử có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ nhỏ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ dưới 2 tuổi không nên xem màn hình, còn trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày.
• Kiên nhẫn và yêu thương: dù con có thể chậm hơn các bạn một chút, nếu được đồng hành đủ kiên nhẫn và yêu thương, con vẫn có thể phát triển tốt và tiến bộ từng ngày.
• Chơi và học cùng con: xây dựng một kế hoạch học tập phù hợp với khả năng của bé và thường xuyên chơi đùa cùng con sẽ giúp con phát triển tư duy.
• Khuyến khích con tự lập: hướng dẫn con tự làm những việc của mình, đặt ra những mục tiêu nhỏ và khen ngợi khi con làm tốt để con cảm thấy việc mình làm là có ích.
• Cho con hòa nhập: cho con tham gia các hoạt động ngoại khóa, vui chơi cùng bạn bè để bé hòa đồng, vui vẻ hơn. Đừng bao bọc con quá mức khiến con mất đi khả năng tự nhận định và giao tiếp xã hội.
• Đồng hành cùng chuyên gia: hãy nhờ chuyên gia tư vấn ngay từ khi bắt đầu nhận thấy những dấu hiệu bất thường, vì can thiệp càng sớm thì hiệu quả càng cao.

Kết luận

Những dấu hiệu trên chỉ giúp cha mẹ biết khi nào cần để ý và tìm đến chuyên gia, không phải là căn cứ để kết luận con kém thông minh. Sự quan tâm, kiên nhẫn và can thiệp đúng lúc chính là món quà lớn nhất cha mẹ dành cho con. Bạn có thể đọc thêm bài cách cải thiện IQ cho trẻ để có thêm ý tưởng đồng hành cùng con, hoặc tự làm thử bài test IQ miễn phí để hiểu hơn về cách chỉ số IQ được đo.